Đổi mới giáo dục: Chú trọng kỹ năng thực hành, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động

Ngày 30/8, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành Kế hoạch triển khai Kết luận số 62 của Ban Bí thư về nâng cao năng suất lao động gắn với phát triển thị trường lao động. Đáng chú ý, kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu điều chỉnh định hướng giáo dục theo hướng giảm sự phụ thuộc vào bằng cấp, đồng thời đề cao kỹ năng nghề, khả năng thực hành và năng lực thích ứng của người lao động. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đưa nguồn nhân lực đến gần hơn với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Mục lục

Đánh giá người lao động dựa trên kỹ năng và hiệu quả công việc

Một trong những nội dung trọng tâm của kế hoạch là thay đổi cách đào tạo và đánh giá chất lượng nhân lực. Theo đó, kiến thức chuyên môn cần đi đôi với khả năng vận dụng, kỹ năng xử lý công việc và mức độ đáp ứng yêu cầu của từng vị trí tuyển dụng.

Điều này đồng nghĩa với việc văn bằng không còn là yếu tố duy nhất thể hiện năng lực của một cá nhân. Người lao động cần chứng minh khả năng làm việc thực tế, chủ động giải quyết vấn đề và thích nghi trước những thay đổi trong môi trường nghề nghiệp.

Song song với đó, việc xây dựng hệ thống học tập suốt đời được xác định là nhiệm vụ cần thiết. Người lao động có thêm cơ hội tham gia các chương trình đào tạo bổ sung, cập nhật kiến thức và nâng cao chuyên môn trong suốt quá trình làm việc.

Đổi mới đào tạo theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp

Kế hoạch giao Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, tập trung vào các nhóm nhân lực chất lượng cao, nhân lực kỹ thuật, nhân lực số và những lĩnh vực có vai trò chiến lược.

Các chương trình đào tạo cần được thiết kế linh hoạt hơn, thường xuyên cập nhật theo sự phát triển của công nghệ cũng như nhu cầu tuyển dụng. Trong đó, những mô hình như đào tạo nghề kép, đào tạo theo đơn đặt hàng và đào tạo gắn với vị trí việc làm sẽ được nghiên cứu, mở rộng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp sẽ có vai trò tích cực hơn trong quá trình đào tạo. Không chỉ tiếp nhận lao động sau tốt nghiệp, doanh nghiệp còn được khuyến khích tham gia xây dựng chương trình, tổ chức hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả học tập.

Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo lại, bồi dưỡng và phát triển kỹ năng cho nhân viên cũng dự kiến được hoàn thiện trong năm 2027. Qua đó, khoảng cách giữa kiến thức được giảng dạy và yêu cầu thực tế tại nơi làm việc từng bước được thu hẹp.

Phát triển kỹ năng số và nguồn nhân lực cho các ngành nghề mới

Sự phổ biến của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số đang tạo ra nhiều thay đổi trong cơ cấu việc làm. Một số công việc được thay thế hoặc điều chỉnh, trong khi nhiều vị trí mới đòi hỏi người lao động phải có kiến thức và kỹ năng chuyên biệt.

Trước thực tế này, kế hoạch đặt trọng tâm vào việc hỗ trợ người lao động nâng cao kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, kỹ năng xanh và chuyên môn nghề nghiệp. Đặc biệt, những lao động chịu ảnh hưởng từ tự động hóa và thay đổi công nghệ sẽ có thêm cơ hội đào tạo lại để chuyển đổi công việc phù hợp.

Bên cạnh nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, các ngành nghề mới liên quan đến chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, già hóa dân số và đổi mới công nghệ cũng được ưu tiên phát triển.

Việc kết nối các cơ sở đào tạo với khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo và những ngành công nghiệp trọng điểm sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực đáp ứng tốt hơn định hướng phát triển kinh tế.

Mở rộng hướng nghiệp và cơ hội liên thông giữa các bậc học

Một nhiệm vụ khác được đề cập trong kế hoạch là đẩy mạnh công tác hướng nghiệp, phân luồng học sinh sau trung học cơ sở. Trong đó, mô hình trung học nghề 9+ được nghiên cứu phát triển theo chuẩn quốc tế và phù hợp với nhu cầu sử dụng lao động.

Thông qua mô hình này, học sinh có thể kết hợp học kiến thức phổ thông với chương trình đào tạo nghề. Sau khi hoàn thành, người học có thêm lựa chọn tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn.

Ngoài ra, việc tăng cường liên thông giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cũng được chú trọng. Đây là giải pháp giúp người học linh hoạt lựa chọn con đường phát triển, không bị giới hạn bởi một trình độ đào tạo ban đầu.

Với định hướng học tập suốt đời, mỗi cá nhân có thể tiếp tục bổ sung kiến thức, chuyển đổi chuyên môn hoặc nâng cao trình độ khi điều kiện công việc và nhu cầu cá nhân thay đổi.

Giới thiệu hình thức đào tạo thường xuyên phương thức từ xa tại HCCT

Kế hoạch triển khai Kết luận số 62 cho thấy yêu cầu đối với nguồn nhân lực đang dần thay đổi: người lao động không chỉ cần có trình độ chuyên môn mà còn phải vận dụng được kiến thức, thành thạo kỹ năng và thích ứng với môi trường làm việc.

Đối với những người đang đi làm hoặc muốn bổ sung trình độ chuyên môn, việc lựa chọn một chương trình học phù hợp với điều kiện cá nhân là điều đáng cân nhắc. Hệ Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT) hiện triển khai hình thức đào tạo thường xuyên, phương thức từ xa, tạo điều kiện để người học chủ động sắp xếp thời gian học tập.

Chương trình có những lợi thế đáng chú ý:

Học và thi trực tuyến 100%, thuận tiện cho người không thể thường xuyên đến trường.
Khoảng 70% thời lượng chương trình dành cho thực hành.
Thời gian học khoảng 2–3 năm, tùy thuộc vào trình độ đầu vào.
Bằng cử nhân thực hành có giá trị tương đương bằng chính quy, tạo điều kiện học tập nâng cao khi đáp ứng đủ điều kiện.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đề cao năng lực thực tế, lựa chọn học cao đẳng không đơn thuần là bổ sung một văn bằng mà còn là cơ hội để hoàn thiện kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Với phương thức đào tạo linh hoạt, HCCT mang đến thêm một con đường để người học vừa duy trì công việc hiện tại, vừa đầu tư cho định hướng nghề nghiệp lâu dài.